Vandaag, de 27ste druilerige november 2017, was ik van harte welkom tijdens een Masterclass Europa in Amsterdam. Ik moet me ergens hebben ingeschreven, misschien bij een forum voor freelancers, anders kan ik niet verklaren dat ik, als producent van louter a-politieke 'content' aanwezig mocht zijn bij zoiets inhoudelijks en urgents. Misschien bevroedde men dat ik liever doorwrochte filosofische of politieke verhandelingen zou schrijven, wat ook zo is, maar daar moet je ook maar de tijd en de rust (en de hersens) voor hebben.
Hoe dan ook, Cecilia Thorfinn, het sympathieke Hoofd Persvoorlichting van de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland, vond het alleen maar goed dat ik me wilde bijscholen. Wie niet zaait, zal niet oogsten, al is de akker al vaak bewerkt.
Ik ben niet iemand die bij het woord Europa 'direct zijn vinger in de keel steekt', zoals de meeste Nederlanders doen. Althans, volgens een van de sprekers, Bureauchef Brussel bij de NOS Bert van Slooten (verantwoordelijk voor Europa en voor een Europa-nieuwsbrief waarop je je gratis kunt abonneren). Waarschijnlijk omdat ze wordt gevraagd te betalen uit solidariteit met de minder bevoorrechten en ook omdat Europa een niet erg sexy onderwerp is.
Voor mij geldt dat niet. Europa heeft voor mij juist een poëtische klank. Ik denk dan aan het magnifieke openingsfragment van de film 'Europa' van Lars von Trier (uit 1991 alweer). Wegschietende rails in de zwart-wit duisternis, dreigend gerammel van een oude trein, sinistere voice-over met Duits accent van Erich von Stroheim: 'At ze count of ten you are entering Europa... one...two...' Enzovoorts. Europa: een mistig gebied, ongrijpbaar, mythisch.
In de zaal van Vondel CS, het neoklassieke gebouw in het Vondelpark waar vroeger het filmmuseum zat, kwamen maar liefst negen sprekers voorbij: politici, woordvoerders, journalisten, schrijvers. Ze hadden allemaal interessante dingen te melden, maar hoe meer ik hoorde, hoe meer ik me begon af te vragen: iedereen heeft het nu wel over Europa, maar waar staat dat begrip eigenlijk voor? Ja, voor een geografisch gebied en een unie van 28, en binnenkort 27 landen. Maar verder?
De nieuwe Nederlandse regering bewijst uiteraard lippendienst aan Europa. Vooral aan de economie, de markt- en muntgedachte, het vrije verkeer van mensen, goederen en diensten. En aan het belang van veiligheid en defensie. Beperking van de migratie natuurlijk. En tegenwoordig zelfs 'het klimaat'. Een pragmatische blik op Europa: wat valt er te halen? Bij Halbe Zijlstra als minister van Buitenlandse Zaken is de kruideniersgedachte vermoedelijk in goede handen. Ik zie het nieuwe Nederlandse kabinet als een onwillig lid van een Europese bobsleeploeg. Hij springt wel in de bob, maar gaat stiekem toch een beetje op de rem staan.
Agnes Jongerius denkt daar heel anders over. Als parlementariër voor de PvdA in Europa ziet zij Europa, net als haar collega Bas Eickhout van GroenLinks, ook als een sociaal project. Het minimumloon in Bulgarije optrekken, samen de schouders onder het milieu, samen vluchtelingen opvangen, e.d..
Een beetje als Merkel, maar dan nog idealistischer.
En dan is er nog Macron. Die volgt volgens Universitair docent in de geschiedenis aan de UvA Niek Pas in zijn ideeën zijn leermeester, de filosoof Paul Ricoeur (nooit iets van gelezen). Macron is een soort Napoleon, bevlogen door een 'Désir d'Europe', een vlammend visioen van een verenigd Europa. Een echte Staatsman, met een Agenda. Maar wat dat ideaal van Macron dan precies is, daar weidde Pas niet over uit, dus moeten we zijn biografie van Macron maar kopen.
Eerlijk gezegd had ik van Europa ook een soort Georg Grosz-tafereel voor ogen. Een visioen van volgevreten europarlementariërs die snel even inklokken en zich daarna onder het genot van een flesje gesubsidieerde Champagne nog eens opscheppen in een sterrenrestaurant in Brussel of hun keuze maken in een luxe bordeel (leve het vrije verkeer van mensen en diensten).
Maar ook het beeld van Frans Timmermans, wiens toespraken ik altijd iets te veel Hollywood vind bevatten. Een ijdeltuit. Maar Frans is nu wel een rondgang aan het maken langs de Europese lidstaten (hij heeft er 26 bezocht) en als een soort beleefde, maar net zo vastberaden standwerker op openbare plekken de Europese gedachte aan het verkopen.
Maar er wordt natuurlijk wel keihard gewerkt daar, en de Hans van Baalens zitten iedere avond plichtsgetrouw moederziel alleen op hun goedkope hotelkamer met een blik witte bonen in tomatensaus dossiers weg te werken. En dan hebben we het nog niet over al die moeite om de slinkse verwennerij van een zwerm lobbyisten af te slaan.
Ja, Europa is een ideaal. Een bezielende gedachte. Europa is onmisbaar. Europa is een handreiking aan de wereld, een invitatie tot een vreedzaam, solidair en toekomstgericht wereldburgerschap. Welke partij wil me hebben?
Kortom, een zeer inspirerende bijeenkomst, met een uitstekende catering, de EU waardig. En nu ga ik 'Staat van de Unie 2017' lezen van Jean-Claude Juncker, onze gedreven EU-Voorzitter.
